Music&Story
"โจวานนีวิ่งอย่างร่าเริงกลับมายังบ้านหลังน้อยท้ายเมืองมีทางเข้าอยู่สามทางเรียงอยู่ ทางเข้าด้านซ้ายสุดมีต้นคะน้าใบม่วงและหน่อไม้ฝรั่งปลูกอยู่ในลังเปล่า ตรงช่องหน้าต่างเล็กๆ สองช่องมีม่านปิดอยู่"
เคนจิ, มิยาซาวะ. รถไฟสายทางช้างเผือก. กรุงเทพฯ: เจลิตเติ้ล, 2563.
ในชั่วโมงเรียนตอนบ่าย คำถามจากครูวิชาวิทยาศาสตร์ว่าด้วยเรื่องของทางช้างเผือก เรียกความสนใจจากเด็กๆ เด็กชายร่างเล็กที่นั่งอยู่กลางห้องท่าทางยึกยักลังเลคล้ายจะยกมือขึ้นตอบแต่ก็ไม่ได้ทำ นั่นคือโจวานนีที่คุณจะได้รู้จักจากบทเริ่มต้นในเรื่องรถไฟสายทางช้างเผือก โจวานนีที่มีเพื่อนสนิทคนหนึ่ง ซึ่งก็คือคัมพาเนลลา คุณแม่ของเขานอนป่วยติดเตียง พ่อที่ออกเรือไปและยังคงไม่หวนกลับมา และกลุ่มเพื่อนร่วมชั้นที่คอยล้อเลียนซ้ำเติม หากนี่คือบทนำไปสู่เรื่องราวของตัวเอกซึ่งคือเด็กหนุ่มนักผจญภัยผู้รักในพวกพ้องและเปี่ยมไปด้วยความฝัน ก็คงจะเป็นการนำเสนอชีวิตวัยเยาว์ที่ครบครันไปเสียทุกรสชาติ
คำถามต่อมาที่จำต้องหาคำตอบคือ บทเพลงเปียโนเพลงไหนกันที่จะสามารถสื่อถึงวัยเยาว์นี้ออกมาได้อย่างครบรสไม่ขาดไม่เกิน เปียโนโซนาตาในบันไดเสียงเอฟเมเจอร์หมายเลขสิบสอง ของคีตกวีผู้ขึ้นชื่อในแง่ของทำนองอันสดใสปนขบขันอย่างโมสาร์ท ก็ได้ผุดขึ้นมาเป็นตัวเลือกลำดับต้นๆ ที่นึกถึง บทเพลงที่ได้กล่าวมานี้ เริ่มต้นท่อนแรกด้วยทำนองที่แผงด้วยความสนุกสนานขี้เล่น เพียงฉับพลันก็เปลี่ยนเป็นดุดันขึงขังด้วยการเปลี่ยนทิศทางของคอร์ดไปในคีย์ไมเนอร์ เปรียบเหมือนกับมิตรภาพของเด็กๆ ที่มีทั้งช่วงเวลาที่สนุกสนานซุกซนด้วยกัน แต่บางครั้งก็ทะเลาะขัดแย้งตามประสากลุ่มเพื่อน ถัดจากมิตรภาพของเพื่อนในวัยเยาว์ก็เป็นช่วงเวลาของครอบครัว ด้วยความอ่อนโยนราวอ้อมกอดอุ่นที่คอยปลอบประโลมอยู่เสมอ เหมือนแม่ของโจวานนีที่ยังคงบอกเขาอย่างเชื่อมั่นในตัวพ่อว่าจะต้องกลับมาหาพวกเขาในสักวัน ความหวังอันอบอุ่นนี้ขับกล่อมในท่อนช้าของบทเพลงซึ่งขับขานทำนองที่ปราณีตสวยงามคล้ายเพลงร้อง ก่อนจะจบลงที่ท่อนสุดท้ายของบทเพลงที่ซึ่งโจวานนีได้ออกวิ่งไปยังงานเทศกาลเลี้ยงฉลองกลุ่มดาว
"ทันใดนั้นเอง ปรากฏแสงสว่างจ้าขึ้นเบื้องหน้า เหมือนแสงของปลาหมึกหิ่งห้อยนับล้านซึ่งกลายเป็นซากฟอสซิลพร้อมกันโปรยปรายอยู่ทั่วท้องฟ้า หรือดูราวกับคนขายเพชรผู้จงใจทำให้สินค้าขาดแคลน นำเอาเพชรที่กักตุนไว้ออกมาทิ้งกระจายไปทั่วเพื่อไม่ให้เพชรราคาตก แสงสว่างเจิดจ้าอยู่เบื้องหน้าโจวานนีจนเขาต้องขยี้ตาหลายครั้งด้วยความพิศวง"
เคนจิ, มิยาซาวะ. รถไฟสายทางช้างเผือก. กรุงเทพฯ: เจลิตเติ้ล, 2563.
ความรู้สึกเบาหวิวเลื่อนลอยเอื่อยไร้หลักยึด คลุมเครือราวสองตาปกคลุมไปด้วยหมอกควันลอยคว้าง แต่แล้วสิ่งที่อยู่ตรงหน้าก็ดูชัดเจนจนอาจเผลอเอื้อมมือขว้าไปจับต้อง ทว่าท้ายสุดกลับสลายรูปหลงเหลือเพียงสัมผัสจางๆ ติดปลายนิ้วซึ่งไม่อาจพิสูจน์ได้ว่ามวลกลุ่มก้อนนั้นมีอยู่จริง
Reverie หรือบทเพลงอันหมายถึงความฝันของนักประพันธ์ชาวฝรั่งเศส โคลด เดอบุสซี แม้จะเป็นผลงานในช่วงแรกที่เริ่มมีชื่อเสียงและตัวผู้ประพันธ์เองก็ไม่ได้พึงพอใจในผลงานของตนเองเท่าไรนัก แต่โปรดเชื่อเถอะว่า Reverie จะเป็นบทเพลงที่นำพาผู้ฟังไปสัมผัสเส้นแบ่งอันเลือนลางระหว่างความเป็นจริงและความฝันดังที่กล่าวมานี้ได้เป็นอย่างดี เฉกเช่นเดียวกับโจวานนีและภาพฉากความฝันบนเนินเขาใต้เสาพยากรณ์อากาศ ที่ซึ่งเมื่อหลับตาไปเพียงหนึ่งตื่นก็พบกับแสงสุกสกาวของดวงดาวนับพันที่ส่องสว่างระยับอยู่นอกหน้าต่างของรถไฟสายทางช้างเผือกซึ่งส่งเสียงฉึกฉักคลอประกอบ และที่นั่นเขาได้พบกับคัมพาเนลลาอีกครั้ง จุดเริ่มต้นของการผจญถัยท่องไปในอวกาศของทั้งคู่จึงได้ถูกถ่ายทอดผ่านบทเพลงบรรเลงเดี่ยวเปียโนความยาวเกือบสี่นาทีด้วยเหตุนี้เอง
"ไม่ใช่แสงจันทร์หรอก นั่นมันสว่างเพราะเป็นทางช้างเผือก" ขณะที่พูด โจวานนีรู้สึกเบิกบานใจ เขาขยับเท้าไปมาบนพื้นดังกึกก้อง ยื่นหน้าออกไปนอกหน้าต่าง ผิวปากทำนองเพลงท่องดวงดาวด้วยเสียงสูง พยายามมองไปให้ไกลที่สุด เพื่อจะได้เห็นน้ำในแม่น้ำในทางช้างเผือก"
เคนจิ, มิยาซาวะ. รถไฟสายทางช้างเผือก. กรุงเทพฯ: เจลิตเติ้ล, 2563.
เซซิเลีย ชามินาดไม่ใช่ชื่อนักประพันธ์ที่ถูกพูดถึงบ่อยนัก โดยเฉพาะในสมัยที่สตรียังถูกกีดกันและความตระหนักในบทบาททางเพศที่เท่าเทียมยังคงไม่แพร่กระจายเป็นวงกว้างเฉกเช่นในปัจจุบัน เธอเป็นคีตสตรีท่ามกลางโลกที่บรุษเพศเป็นใหญ่ เป็นนักประพันธ์ชาวฝรั่งเศสในยุคที่กระแสดนตรีหลักถูกครอบครองพื้นที่โดยดนตรีของนักประพันธ์ชาวเยอรมัน และผลงานของเธอก็เป็นบทเพลงสำหรับการแสดงดนตรีซาลอนซึ่งขณะนั้นกำลังถูกท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการบริโภคของผู้ฟังอันเป็นผลมาจากอิทธิพลของการปฏิวัตอุตสาหกรรม
เช่นเดียวกับการใช้ชีวิตอย่างยืนหยัดในตนเองของชามินาด บทเพลง Theme and Varies op.89 ของเธอก็มีลักษณะเฉพาะตัวที่โดดเด่นไม่แพ้กัน โดยปกติแล้วบทเพลงประเภทนี้จะนำเอาทำนองตั้งต้นเพียงหนึ่งมาดัดแปลงพัฒนา เพิ่มลูกเล่นไปเรื่อยๆ แต่ Theme and Varies ของชามินาดเป็นการสลับเอาทำนองหลักสองทำนองมาผลัดกันนำเสนอในรูปโฉมใหม่ ปรับแต่งเพิ่มเติมความซับซ้อน โชว์เทคนิคแพรวพราวในแต่ละครั้งของการกลับมา ฟังดูแล้วเห็นภาพระยิบระยับตระการตาราวกลุ่มดาวแข่งกันทอแสงเปล่งประกายอยู่ในสายธารของทางช้างเผือกได้ไม่ยาก
ความเป็นตัวของตัวเองและมีจุดยืนที่ชัดเจนท่ามกลางธารกระแสที่พัดผ่านเข้ามาเฉกเช่นนี้เอง คือสิ่งที่ทำให้โจวานนียังคงเชื่อมั่นและถนอมรักษามิตรภาพที่มีร่วมกับคัมพาเนลลา ทำให้เขายังคงเฝ้ารอวันที่พ่อจะกลับมาบ้านพร้อมกับความสำเร็จ และจะทำให้เขาสามารถเสาะแสวงหาความสุขอย่างแท้จริงในชีวิตได้ในที่สุด
"เมื่อมองไปทางด้านต้นน้ำ ใต้หน้าผาซึ่งมีต้นอ้อขึ้นเต็มไปหมด มีโขดหินสีขาวยื่นออกมาเลียบริมแม่น้ำ ผิวหน้าราบเรียบราวกับสนามกีฬา ตรงนั้นมีคนร่างเล็กห้าหกคนยืนก้มๆ เงยๆ เหมือนกำลังขุดหรือฝังอะไรสักอย่าง บางครั้งเครื่องมือบางอย่างก็ส่องแสงสว่างวาบ"
เคนจิ, มิยาซาวะ. รถไฟสายทางช้างเผือก. กรุงเทพฯ: เจลิตเติ้ล, 2563.
จุดที่ขบวนรถไฟได้จอดพักให้ผู้โดยสารได้แวะชมข้างทางจุดแรกนั้นถูกเรียกในชื่อของ "ชายฝั่งพลิโอซีน" ที่ซึ่งก้อนกรวดกลมมนใสบริสุทธิ์ราวผลึกคริสตัลนับล้านทอดยาวตามแนวหาด แว่วเสียงหยดน้ำติ๋งติ๋งดังดังราวสะท้อนอยู่ในถ้ำลึก นั่นเป็นเสียงของเหลวสีเงินปรอทปริมาณมหาศาลไกลสุดลูกหูลูกตา ที่ชายฝั่งพลิโอซีนนี้เอง โจวานนีและคัมพาเนลลาได้ยินเสียงของกระแทกคล้ายกำลังขุดกระเทาะบางสิ่ง ดังซ้ำแล้วซ้ำเล่าไปมา จนกระทั่งเดินไปพบกับกลุ่มชายร่างเล็กที่ก้มหน้าก้มตาใช้เครื่องมือที่ส่องแสงแวววับเมื่อส่องกระทบกับก้อนกรวดเหล่านั้น
ท่วงทำของเสียงหยดน้ำทั้งในช่วงเสียงสูงและต่ำ และการเล่นซ้ำของท่วงท่าการจามขวานอีเต้อลงขุดหินแร่ถูกเล่าผ่านบทเพลงของนักประพันธ์ชาวรัสเซียผู้โด่งดัง รัคมานินอฟ ในบทเพลง Études-Tableaux op.33 no.4 ซึ่งมีความยาวเพียงสามถึงสี่นาทีนี้ อย่างที่เราทราบกันดีตามผลงานชื่อดังชิ้นอื่นๆ ของรัคมานินอฟ เล่นกับการดึงจังหวะ ระยะห่างระหว่างโน้ตและคอร์ดที่กว้างจนต้องกางมือ พร่างพราวไปด้วยสีสันอันเป็นเอกลักษณ์ของแต่ละท่อนเพลง รุ่มรวยในรูปแบบเสียงแนวทำนองสอดประสานอันซับซ้อน เทคนิคมากมายที่ใช้สำรวจความเป็นไปได้ทั้งหมดของเครื่องดนตรีอย่างเปียโน สุดท้าย ซึ่งเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับเพลงชุดนี้ การจินตนาการภาพและการตีความสื่อความหมายออกมาของผู้แสดง
"หนูจะไปหาพี่" เด็กชายตัวน้อยที่เพิ่งทำหน้าสงสัยบอกชายหนุ่มผู้เพิ่งหย่อนตัวลงนั่งตรงข้ามคนเฝ้าประภาคาร สีหน้าของชายหนุ่มดูหม่นเศร้าอย่างบอกไม่ถูก จ้องมองศีรษะซึ่งปกคลุมด้วยผมหยักศกเปียกโชกของเด็กชาย ทันใดนั้นเด็กหญิงยกมือปิดหน้าร้องไห้สะอื้น"
เคนจิ, มิยาซาวะ. รถไฟสายทางช้างเผือก. กรุงเทพฯ: เจลิตเติ้ล, 2563.
เมื่อเดินทางมาถึงจุดหนึ่ง ผู้โดยสารกลุ่มถัดมาก็ปรากฎ ชายหนุ่มผู้มีใบหน้าซีดเซียว เด็กหญิงท่าทางเรียบร้อยนิ่งสงบ และเด็กชายตัวน้อยที่แฝงความสงสัยไว้เต็มใบหน้า ทั้งโจวานนีและคัมพาเนลลาต่างไม่มีใครคาดฝันถึงจุดพลิกผันอันมาจากเรื่องเล่าการเดินทางของคนกลุ่มนี้
"โอ.. ทะเลอันกว้างใหญ่นั้นคงเป็นมหาสมุทรแปซิฟิก และในท้องน้ำไกลโพ้นทางเหนือมีภูเขาน้ำแข็งลอยเป็นแพ คนบนเรือเล็กกำลังพยายามอย่างสุดกำลัง สู้ทนลมแรงน้ำทะเลซึ่งแข็งตัวเย็นเยือก และความหนาวเหน็บแสนทารุณ น่าสงสารเหลือเกิน ไม่สบายใจเลย เราจะทำอะไรให้พวกเขามีความสุขได้บ้างหนอ..."
เกลียวคลื่นใหญ่ที่สาดซัดเรืออย่างรุนแรงนั้นคือท่วงทำนองหลักที่ขึ้นต้นในเพลง Rhapsody no.2 ในบันไดเสียงจีไมเนอร์ของนักประพันธ์ชาวเยอรมัน โยฮันเนส บราห์มส์ คลื่นเกรี้ยวกราดระลอกแล้วระลอกเล่านำไปสู่โศกนาฎกรรมน่าสะเทือนใจ เสียงฝีพายกระจ้อยร่อยของเรือบดประหนึ่งภาพสะท้อนเสียงกู่ร้องตะโกนถึงความต้องการที่จะมีชีวิตอยู่ของผู้ประสบเคราะห์ หลายครั้งในช่วงเวลาของชีวิตที่อุปสรรคโหมกระหน่ำไม่ต่างจากเรือลำน้อยในพายุคลื่นลมฝนกระหน่ำ ตัวเราเองก็ไม่ต่างจากผู้ประสบภัยที่โชคร้ายนั้น หากเพียงอดทนกลั้นใจกัดฟัน นำความรู้สึกตั้งมั่นแน่วแน่อันแรงกล้ามาเป็นเชื้อเพลิงให้ก้าวเดินต่อไป ผ่านพ้นความทุกข์ยากที่เผชิญจะพบความสุขอันยิ่งใหญ่เป็นไปตามพระประสงค์ของพระเจ้า ดังที่คนเฝ้าประภาคารได้เอ่ยปลอบโยนผู้โดยสารกลุ่มนั้นนั่นเอง
"ปลายแม่น้ำสะท้อนเงาทางช้างเผือกเต็มผืนน้ำ ดูราวกับเป็น
ท้องฟ้าจริงๆ ซึ่งไม่มีน้ำแม้สักหยด
โจวานนีอดรู้สึกไม่ได้ว่าตอนนี้
คัมพาเนลลาคงอยู่ ณ ปลายสุดของทางช้างเผือก ไม่ใช่ที่อื่นใด "
เคนจิ, มิยาซาวะ. รถไฟสายทางช้างเผือก. กรุงเทพฯ: เจลิตเติ้ล, 2563.
"คัมพาเนลลา เราไปด้วยกันนะ"
โจวานนีพูดพลางหันกลับมา
แต่คัมพาเนลลาไม่ได้อยู่ตรงนั้นแล้ว
บทสรุปของการเดินทางผจญภัยอาจไม่ได้จบลงด้วยความสำเร็จพร้อมหน้าพร้อมตาไปกับเพื่อนฝูงเสมอไป ทว่าสิ่งแปลกใหม่ที่ไม่เคยมีโอกาสได้เห็น เรื่องเล่าของผู้ร่วมทางซึ่งไม่รู้จักกันมาก่อน ประสบการณ์และความทรงจำระหว่างทางเหล่านั้นต่างหากที่จะตราตรึงในใจอย่างแน่นอน การเดินทางของโจวานนีพาเขาไปยังสุดปลายทางสายทางช้างเผือก ให้เขาได้ลิ้มลองนกกระสาและแอปเปิ้ลเลิศรส ได้ใช้เวลาพูดคุยกับคัมพาเนลลาและเพื่อนใหม่แปลกหน้าคนอื่นๆ ขณะเดียวกันก็ได้พรากเอาสิ่งสำคัญไปจากเขาในชั่วพริบตาที่ตื่นขึ้นมาบนเนินเขา แลกกับบทเรียนที่สอนให้เขาข้าใจถึงความหมายของชีวิตและความสุขที่แท้จริง
ทั้งสุขและอบอุ่นแผ่ซ่านในใจ ทว่าก็แสนเศร้าอยู่อย่างเงียบงัน ทุกความรู้สึกที่ขวดโหลอารมณ์จะสามารถเก็บเกี่ยวไว้ได้ จะเป็นความตื่นเต้นเฝ้าคอยอย่างยินดี ความประหม่าลังเลกังวลใจ ความโศกาอาดูรย์อย่างสุดซึ้ง กระแสอารมณ์ความรู้สึกที่แฝงอยู่บนช่องบรรทัดระหว่างตัวอักษรได้ถูกถ่ายทอดอย่างพอเหมาะพอเจาะผ่านความลุ่มลึกของบทเพลงบทท้ายๆ ของนักประพันธ์ชื่อดังอย่างโชแปง ในบทเพลง Nocturne op.62 no.1 ในบันไดเสียงบีเมเจอร์ ด้วยสำเนียงเสียงสุขุมนุ่มลึกอย่างที่บอกได้ชัดเจน ว่านี่คือท่วงทำนองของคนผู้ออกเดินทางมานับไม่ถ้วน พานพบเพื่อนใหม่อยู่หลายครั้ง ลาจากคนคุ้นเคยก็หลายครา เรื่องราวมีให้เล่าขานมากมายนับไม่ถ้วนกองทับถมกันเสียจนกลั่นออกมาเป็นรสชาติของชีวิตในที่สุด