Bachs on Keyboards

จำได้ว่าช่วงปิดเทอมหน้าร้อนปี 2551 คุณแม่พาไปสมัครเรียนเปียโนที่โรงเรียนดนตรีแห่งหนึ่งใจกลางเมืองภูเก็ต ขณะนั้นเป็นโรงเรียนที่เพิ่งเปิดได้ไม่เกินสามปี อุปกรณ์ใหม่เอี่ยมครบครัน คุณครูรุ่นใหม่ไฟแรงและยังมีจำนวนนักเรียนไม่เยอะมาก หลังจากได้เห็นเครื่องดนตรีที่เรียกว่า “เปียโน” บนจอโทรทัศน์ ก็ได้เห็นกับตาตัวเองและได้สัมผัสเปียโนที่อยู่ตรงหน้าจริง ๆ ในตอนนั้นเอง 

​

นั่นคือประสบการณ์ครั้งแรกที่ตัวฉันมีต่อเปียโน 

​

ในตอนแรกการเรียนในห้องเรียนรูปแบบกลุ่มเป็นสิ่งที่ทำให้รู้สึกสนุกสนานไปกับเพื่อนใหม่ในห้อง ตัวดนตรีหรือเครื่องดนตรีในตอนนั้น ยังไม่สามารถทำความเข้าใจได้มากนักตามประสาเด็กนักเรียนประถมทั่วไป เมื่อเริ่มเรียนรู้อ่านตัวโน้ตได้จนคล่อง ได้ลองเล่นและรู้จักเพลงหลากหลายมากขึ้น จึงเริ่มรู้สึกว่าเพลงที่คุณครูเล่นให้ฟังไพเราะดีจัง อยากจะเล่นให้ได้แบบนั้นบ้าง ระยะเวลาผ่านไปอย่างช้า ๆ ค่อยได้ตกตะกอนและค้นพบว่าตัวเราชอบเสียงเปียโน ชอบที่จะเล่นเปียโน จึงยังคงเล่นเปียโนต่อมา

​

ผ่านมาราว 12 ปีให้หลัง ก็เป็นช่วงเวลาที่ได้เริ่มศึกษาต่อที่สถาบันดนตรีกัลยาณิวัฒนา ความรู้สึกในตอนนั้นการได้มาอยู่ที่นี่เหมือนฝันที่กลายเป็นจริง 

​

ด้วยความที่เป็นเด็กต่างจังหวัด ตัวเราไม่เคยเห็นมหาวิทยาลัยเฉพาะทางด้านดนตรีมาก่อน สถานที่อาคารเรียน ห้องซ้อม รวมถึงเครื่องดนตรีหลาย ๆ ชนิด รวมถึงฮาร์ปซิคอร์ดตัวสีฟ้าที่ตั้งอยู่
บนชั้นสองก็เช่นกัน

​

สิ่งที่รู้เกี่ยวกับฮาร์ปซิคอร์ดในตอนนั้น ทราบเพียงว่า “อ๋อ นี่สินะ เครื่องดนตรีที่บาคเล่น” เป็นผลมาจากการที่คุณครูมักจะเล่าให้ฟังเสมอในทุก ๆ ครั้งที่มีโอกาสได้เรียน Prelude and Fugue ว่า articulation ในเพลงสมัยบาโรก จะต้องไม่ยาวหรือเล่นให้เสียงออกมาติดกันมาก เพราะในสมัยนั้นเพลงที่แต่งขึ้นสำหรับเครื่องดนตรีประเภทคีย์บอร์ด ยังคงถูกเล่นบนฮาร์ปซิคอร์ดซึ่งมีกลไกการกำเนิดเสียงที่แตกต่างจากเปียโน ทั้งไม่สามารถทำเสียงให้ดังขึ้นหรือเบาลงได้ และยังมีลักษณะของเสียงที่ไม่ทอดยาวเหมือนเปียโนอีกด้วย เป็นเรื่องที่ไม่ง่ายเลยที่จะเล่นให้ออกมาไพเราะและถูกต้องตามสไตล์ได้คือความคิดในขณะนั้น ถึงอย่างนั้นก็มองว่านั่นคือสเน่ห์ที่ทำให้เพลงในยุคนั้นมีความน่าสนใจเป็นอย่างมาก และบางที นั่นอาจเป็นจุดเริ่มต้นของความชอบที่มีต่อบทประพันธ์ช่วงบาโรกเป็นพิเศษ

โดยเฉพาะบทเพลงของบาค (ซึ่งในขณะนั้นทราบเพียงชื่อของโยฮันน์ เซบาสเตียน บาค เพียงผู้เดียว) ที่มีความน่าสนใจในแง่ของการสอดประสานของทำนองหลากหลายแนว (polyphony) และการเล่นที่ผู้เล่นจะต้องนำเอาตัวทำนอง (motif) ที่ซ่อนอยู่ตามแต่ละแนวออกมาให้ผู้ชมได้ยิน

​

ประสบการณ์ครั้งแรกที่มีโอกาสได้เล่นฮาร์ปซิคอร์ดตัวนั้น คือสัปดาห์โครงการพิเศษหรือที่นักศึกษาเรียกกันว่า Project Week ในภาคการศึกษาต้น ชั้นปีที่ 1 หัวข้อของกิจกรรมที่เข้าร่วมในขณะนั้นคือ Figure Bass and Improvisation โดยอาจารย์วิทยากรรับเชิญ อาจารย์ Alberto Firrincielli และอาจารย์ผู้ควบคุมดูแล ผศ.ชัญพงษ์ ทองสว่าง นอกจากจะได้เรียนรู้เกี่ยวกับ Figure Bass ลองเล่นด้นสดไปกับเพื่อน ๆ แล้ว อีกกิจกรรมที่ทำให้รู้สึกตื่นตาตื่นใจในขณะนั้นคือการที่ได้เล่น Basso Continuo เป็นครั้งแรก หลังจากที่เคยได้ยินแต่เพียงชื่อและเห็นผ่าน ๆ ในข้อสอบวัดความรู้ทางประวัติศาสตร์ดนตรีเมื่อแรกสอบเข้า จนมาถึงการได้เล่นฮาร์ปซิคอร์ดร่วมกับเพื่อน ๆ เครื่องอื่น ๆ อย่างวิโอล่า เชลโล่ ดับเบิลเบสในตอนนั้น ด้วยความเป็นนักเรียนเปียโนที่ไม่มีโอกาสได้เล่นร่วมกับวงบ่อยนักก็อดรู้สึกสนุกไปกับการเล่นฮาร์ปซิคอร์ดในเวลานั้นไม่ได้

ตลอดระยะเวลาที่เรียนอยู่ที่สถาบันดนตรีกัลยาณิวัฒนา ทำให้ได้เห็นทั้งอาจารย์และรุ่นพี่เปียโนฝึกซ้อมและแสดงบนฮาร์ปซิคอร์ดอยู่หลายครั้งหลายครา ตั้งแต่เมื่อไหร่ก็ไม่ทราบได้ การได้ทดลองเรียนและเล่นฮาร์ปซิคอร์ดได้กลายเป็นหนึ่งในสิ่งที่อยากจะทำในระหว่างที่ยังศึกษาอยู่ที่นี่ ด้วยเหตุนี้ จึงเกิดเป็นจูเนียร์รีไซทอลที่หยิบยกเอาบทประพันธ์ของบาคขึ้นมาเล่นบนฮาร์ปซิคอร์ด ซึ่งเป็นสิ่งที่จินตนาการถึงมาโดยตลอดในการตีความบทประพันธ์เมื่อครั้งที่บรรเลงบนเปียโน

​

ในความเป็นจริงแล้วการสลับจากการเล่นเปียโนมาเป็นฮาร์ปซิคอร์ดนั้นท้าทายกว่าที่คิดเอาไว้มาก ต่อให้เป็นคนที่เล่นเปียโนอยู่แล้วก็ยังต้องปรับตัวไม่น้อย หากจะเปรียบให้เห็นภาพคงไม่ต่างอะไรจากการเปลี่ยนจากเล่นไวโอลินไปเป็นเชลโล ถึงแม้ว่าหลักการในการจับคันชักโบว์หรือการกดสายลงบนตำแหน่งที่แน่นอนแล้วสีให้เกิดเสียงจะยังเหมือนเดิม  แต่ระยะห่างในส่วนของตำแหน่งการกดนิ้วกว้างจากเดิมเสียมาก ไหนจะองศา การลงน้ำหนักในการสีและใช้ความเร็วในการขยับโบว์ที่ไม่เหมือนกันโดยสิ้นเชิง 

​

ในทำนองเดียวกัน การเล่นฮาร์ปซิคอร์ดราวเดือนเศษก็ได้ทำให้ค้นพบข้อแตกต่างจากเปียโนมากมาย

ที่ต่างอย่างเห็นได้ชัดคงเป็น touching กดคีย์ลงไปอย่างไรเพื่อให้เกิดเสียงที่มีคุณภาพออกมา คงเพราะความคุ้นชินที่ยังไม่มากพอจะกะเกณฑ์ได้ในทุก ๆ ครั้งที่เล่น จึงทำให้ยังคงเป็นปริศนาในการเล่นบางครั้ง ฮาร์ปซิคอร์ดไม่สามารถทำเสียงดังขึ้นหรือเบาลงได้ สิ่งที่จะทำให้เพลงมีสุนทรียะและฟังดูไพเราะจึงเป็น articulation การใช้ความสั้น-ยาวของโน้ตมาเป็นตัวสร้างสีสันให้กับบทเพลง อีกทั้งการใช้ finger technique ที่เน้นไปที่การใช้ปลายนิ้วเป็นหลัก ยังไม่นับรายละเอียดยิบย่อยอื่น ๆ กล่าวคือนิสัยการขยับ

ข้อมือใด ๆ ที่เล่นจนเคยชินบนเปียโนไม่อาจนำมาใช้ได้เลย เพราะไม่ส่งผลต่อการกำเนิดเสียงซึ่งมาจากการเกี่ยวสายต่างจากเปียโนที่เป็นคอนเซ็ปต์ของค้อนตีสายอย่างที่เราทราบกันดี

​

อย่างไรก็ตาม ด้วยกระบวนการทำงานที่เริ่มจากการหัดเล่นบทประพันธ์ที่ยกมาในการแสดงครั้งนี้บนเปียโนเมื่อแรกเริ่ม สิ่งที่สามารถนำมาปรับใช้ได้กับการเล่นฮาร์ปซิคอร์ดคือ ไอเดียของการดีไซน์รูปประโยคเพลงและวรรคตอน (phrasing) ถึงแม้ว่าการนำเสนออาจจะออกมาด้วยวิธีการที่แตกต่างกัน แต่หากจะบอกว่าเป็นเรื่องเดียวกันคงไม่ผิดเพี้ยนนัก เพราะองค์ประกอบสำคัญที่ต้องคำนึงถึงในบทเพลงอย่างการประสานเสียง (harmony) จังหวะ (rhythm) และทำนอง (melody) ยังคงเดิม ที่ต้องปรับเปลี่ยนจึงเป็นการตีความบทเพลงและเทคนิคในการเล่นที่แตกต่างออกไป 

​

บนเปียโนนั้นเราสามารถตีความและเล่นได้ในหลากหลายรูปแบบ หากต้องการทำ articulation ให้มีความเป็นบาโรกตรงตาม tradition เล่นให้เสียงไม่สั้นไม่ยาวเกินไป (detache) อย่างชัดเจนก็ทำได้ หรือจะทำให้บทเพลงมีความน่าสนใจในแง่ของการนำมาตีความใหม่แบบร่วมสมัย ใส่สีสันที่เกิดจากเทคนิคซึ่งทำได้บนเปียโนในปัจจุบันลงไป เช่นการใช้ pedal เพื่อให้ได้เสียงที่ฟังดูไม่แห้งจนเกินไป ก็ย่อมทำได้เช่นกัน ส่วนบนฮาร์ปซิคอร์ดนั้น เป็นเพราะข้อจำกัดบางอย่างของตัวเครื่องดนตรี สไตล์การเล่นและเทคนิคแพรวพราวอาจทำได้ไม่หลากหลายถึงขนาดที่เปียโนทำได้ แต่โทนเสียงและเทคนิคหลายอย่างที่น่าสนใจของฮาร์ปซิคอร์ดเองนั้นก็ไม่สามารถเลียนแบบได้บนเปียโนเช่นกัน

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

โปรเจกต์ในครั้งนี้ได้มอบประสบการณ์ครั้งแรกในหลาย ๆ ด้าน

ทั้งที่เป็นไปตามแผนที่วางไว้ทั้งที่ไม่อาจคาดเดาได้

​

​

เป็นครั้งแรกที่ได้ลองเล่นฮาร์ปซิคอร์ดอย่างจริงจัง 

​

ครั้งแรกที่ได้เล่นบทประพันธ์ของบาคอีกสองท่าน นั่นก็คือ โยฮันน์ คริสเตียน บาค

และคาร์ล ฟิลลิปป์ เอ็มมานูเอล บาค 

​

เป็นครั้งแรกที่ได้เล่นบทประพันธ์สำหรับ Two Keyboard ที่เป็น Fortepiano และ Harpsichord เสียด้วย

​

เป็นครั้งแรกที่ได้ลงมือทำการแสดงเดี่ยวตั้งแต่เริ่มต้นวางแผนด้วยตัวเอง

​

ครั้งแรกที่ได้ทดลองรับบทพิธีกรในการแสดงของตัวเองและได้ลองจัดการสัมภาษณ์ขนาดย่อม

​

และประสบการณ์ที่น่าจดจำเหล่านี้จะเกิดขึ้นไม่ได้เลย หากปราศจากแรงสนับสนุนมากมายจากผู้ที่คอยส่งกำลังใจและผลักดันอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นอาจารย์ทุกท่านและที่ปรึกษาที่คอยดูแลเอาใจใส่มาโดยตลอด

คุณแม่ที่คอยรับฟังในทุก ๆ เรื่อง เพื่อน ๆ ทุกคนที่อยู่เคียงข้างและมอบพลังใจให้เสมอมา 
และผู้ชมทุกท่านที่มาในวันนี้

​

ขอขอบคุณจากใจค่ะ